GAZETELERİN TİRAJINI BİR MİSLİ ARTIRAN YAZAR
1867 yılında Paris'te bir gazete, yayınlamaya başladığı bir polis romanı tefrikası ile tirajını bir misli artırmıştı. Hergün binlerce okuyucu gazeteye mektuplar yazarak, o zamana kadar böylesine güzel, böylesine heyecanlı bir roman takip etmediklerini belirtiyorlardı.
Bu yeni romancı Emile Gaboriau idi. Okuyucular onun romanının yayınlandığı gazeteleri kapışırken, yazı işleri müdürleri de kendisini paylaşamıyorlardı. Gaboriau, böylece yalnız Fransız polis romanlarının temelini atmakla kalmadı, Şerlok Holmes yazarı Conan Doyle'den George Simenon'a ve Agatha Chirstie'ye kadar en büyük polis romanı yazarlarına örnek oldu.
Bu kitaptaki uzun hikâye, onun en beğenilen eserlerinden biridir.
Yeni bir polis romanı serisine başlarken böyle bir klasikle ilk adımı atmayı uygun bulduk.
(Arka Kapak)

ÖNSÖZ
Belki, şimdiye kadar başında bir önsözü bulunan polis romanı okumamışsınızdır. Fakat bu küçük romanın özelliği bir önsöz yazılmasını gerek tirmektedir. Çünkü «Beş Harfin Esrarı» (*) adiyle çevirdiğimiz bu kitapçık, bugün ün yapmış büyük imzalariyle başlıbaşına bir edebiyat haline gelmiş olan bir roman türünün ilk ve güzel örneklerinden biridir. Bu sebeple tekniği ve üslubu şim diki polis romanlarından biraz farklı olmakla birlikte böyle bir romanda bulunması gereken bütün «merak uyandırma» ve «heyecan verme» unsurla rina eksiksiz olarak sahiptir. Bu unsurları yeni yazarların bir karmakarışıklık ve «hızlılık» içinde sunmalarına karşılık daha açıklık ve berraklık içinde, daha mantıklı desteklere dayamak suretiy le, fakat biraz daha ağırdan bir tempo ile vermektedir. Ne de olsa bir çağına uygunluk havası taşımakta, ondokuzuncu yüzyıl sonu gerçeklerini tüm incelikleri ve ayrıntılariyle gözler önünde canlandırmaktadır. Eser, bu niteliği unutulmıyarak izlenirse okuyucu için elbetteki daha da zevk verici olur.

(*) Romanın orijinal adı «LE PETIT VIEUX DES -BATIGNOLLES = Batignolles'lü Küçük ihtiyardır.

Günümüzde, en iyi ve en kötü örnekleriyle yayin piyasası doldurmakta olan bu roman türünün doğuşunu burada kısaca belirtmenin polis romanı meraklıları için de, kitapları ve yazarları yakından tanımak istiyenler için de yararlı olacağına inanıyoruz.

1867 yılinda Pariste bir gazete, yayınlamıya başladığı tefrika ile tirajını bir misli artırmıştı. Her gün binlerce okuyucu mektuplar göndererek şunu açıklıyorlardı: ROCAMBOLE'un yazarı Panson de Terrail'in büyük zaferi bile ggede kaldı.

Bu yeni romancı 35 yaşındaki EMİLE GABORIAU, yayınlanmakta olan tefrikası MONSIEUR LECOQ, kapışılan gazete ise «Le Petit Journal» idi. 1835 yılında Saujon'da doğan (ölümü 1873) Emile Gaboriau'nun gençliğinde iki önemli olay vardır: Edgar Allan Poe'nin «Olağanüstü Hikâyeler» ini okuması ve Afrika ordusuna girmek için bırakmış olduğu dava vekilliği kâtipliğine yeniden başlamayı reddedişi yüzünden baba evinden koğulması...

O, 1867'de artık başarılı bir yazar olmustur.

Gazetelerin yazı işleri müdürleri kendisini paylaşamıyorlardı. Edebiyat adamları ise onu küçümsüyor ve halkın da dediği gibi bir «tefrikacı»> dan başka bir kimse olmadığımı ileri sürüyorlardı.

O bir «<tefrikacı» idi, ama pek ilgiçekici ve çığır açan bir tefrikacı. Çünkü Fransız polis romanı . o çağda ADLİ roman deniliyordu geleneğini kurmustur. Edgar Poe'nin eserlerinin yayınlanmasından 18 yıl sonra, gazetesinin kendisinden izlemesini istediği bir kovuşturmadan esinlenerek şu ilk polis romanını kaleme almıştır: LEROUGE OLAYI.

Bu roman türünün başlangıcından söz açılınca, eski Yunan Trajedisine kadar geri gitmek, daha yakın olarak Voltaire'in ZADIG'ini örnek diye göstermek alışkanlık haline gelmiştir. Ama Edgar Poe ile Gaboriau olmasaydı, ne Conan Doyle'un, ne Kara Seri'nin, ne de Claude Aveline'den, Jacques Secrest'ten, Pierre Véry'den ve daha birçok yazar. lardan geçerek Georges Simenon'a kadar gelen o güzel Fransız polis romanları yazarları çizgisinin olamıyacağını ileri sürenler vardır.

Bu yayınladığımız «Batignolles'lü Küçük İhtiyar» adıyla çıkmış olan ve pek çelimsiz gibi görünen uzun hikâye üzerinde iyi düşünülünce bir gerçek bütün açıklığı ile ortaya çıkmaktadır: Gaboriau mesleğinin bir ustasıdır.

Eğer Gide'in dediği gibi, «Bugünün hoşuna giden ve yarını ilgilendirmiyen herşeyi yapmıya ga zetecilik» demek gerekiyorsa, o zaman gazetelerin tirajlarını bir misli artıran Emile Gaboriau'nun gazeteci olmadığı sonucuna varılır. Çünkü romanlarının geçtiği çağ çok gerilerde kaldığı halde o, her zaman için ilgiyle okunacak bir yazardır. Polis romanının «babası» denilen Gaboriau, işlediği türün sözgötürmez bir «klâsik»i olmuştur.

Yeni bir polis romanı serisine böyle bir klasikle başlamayı uygun gördük.

Ali Avni Öneş